Domowa zagroda : rysy dziejów polskich w opowiadaniu powieściowém dla młodzieży. cz. 3 (Miniszewski Józef Aleksander)

• Strona główna

(strona 1) " XXVI.   WŁADYSŁAW JAGIEŁŁO NA TRONIE POLSKIM. Wróćmy nieco za ostatnią powiastkę i przypatrzmy bezkrólewiu po śmierci Ludwika króla. Pozwolili byli Polacy na następstwo jednej z jego córek, pozostawiając wybór ojcu,..."

(strona 2) " pomijając córki Ludwikowe. Jużto przywiązanie do Piastów mówiło za Ziemowitem, a najwięcej obawa nowych zaburzeń pod rządami kobiety. Elżbieta Bośniaczka, wdowa po Ludwiku, okazywała wielką skłonność do osadzenia na tronie..."

(strona 3) " jemi wojskami. Uczyniono zjazd powszechny w Sieradzu na zamku (1), w celu położenia końca ostatecznie nieporządkowi i bezkrólewiu, a wysłano do Elżbiety wdowy poselstwo, z prośbą o przysłanie jednej z córek. Posłowie żądali Maryi,..."

(strona 4) " krzywszy sobie Zygmunta, zamyślała oddać rękę księciu Orleańskiemu Ludwikowi, bratu Karola VI króla francuzkiego, usiłujcie wszelkie wpływy Zygmunta do rządu odsunąć. Staraniem zatem Elżbiety było uwikłać na pewien czas w Polsce..."

(strona 5) " Dziwne powieści znoszono Jadwidze o w. księciu Jagiele. Lat miał 40 istotnie, ale o dzikości jego i brzydocie niestworzone prawiono rzeczy. A między innemi, że jest obrośnięty kudłami jak niedźwiedz, a zaniedbuje wszelkiego..."

(strona 6) " po ułatwieniu różnych potrzeb koronnych, ruszyli oboje królestwo na Litwę, czyniąc się wiary świętej opowiadaczami. A zaraz ufundował Jagiełło biskupstwo wileńskie, nieco później żmudzkie. Królowa zaś Jadwiga z całą..."

(strona 7) " XXVII.   POGAŃSCY KSIĄŻĘTA LITEWSCY, PRZODKOWIE JAGIEŁŁY.   Za pogaństwa Litwy książęta jej miewali po kilka żon, z których ta, która pierwszego syna powiła mężowi, była najzacniejszą i jej potomstwo przed..."

(strona 8) " Po nim następuje Trojnat, który zabija Wojsiełka , lat jednakże w których panowali oznaczyć z pewnością nie można. Dalej zjawia się Dowmund który przyjmuje chrzest Tymoteusza imię przybierając, opanowywa Połock r. 1281 a..."

(strona 9) " pojawiają się Gerwen syn Dodwida (1266) i Swarno książe halicki (1208). Druga linia Germundowiczów osiadła na Żmudzi, powoli całej Litwy bierze dziedzictwo. Skumond (r. 1270) panuje w Żmudzi. Za nim Trojden brat Dowmunda..."

(strona 10) " Jednakże pomimo nieustannych z chrześciaństwem stosunków, pomimo wydawania córek za chrześciańskich panów, Gedymin nie porzucił bałwochwalstwa. Bo też cała Litwa oburzona postępowaniem nikczemnem zakonu krzyżackiego, nie mogła..."

(strona 11) " Jagiełło odziedzicza tron po ojcu, urodził się r. 1348 — r. 1386 zostaje królem Polskim — wielkie księstwo litewskie oddaje: Skirgiełłowi (Kazimierzowi) panu Połocka i Trok. Ale gdy uciskał Litwę i rządy jego uprzykrzyły..."

(strona 12) " XXVIII.   GRUNDWALDSKA BITWA I JEJ NASTĘPSTWA. Krzyżacy powoli do takiej wznieśli się potęgi i dumy, że zapomniawszy pierwiastkowego swojego celu, zrzuciwszy hołdownictwo Polsce, dumny powzięli zamiar opanowania i Polski i..."

(strona 13) " mogły zapobiedz, postawiło siłę zdolną odeprzeć napady Niemców. Jeszcze za Gedymina, kiedy Władysław Łokietek żenił Kazimierza syna z Aldoną Litwinką, przewidywali straty dla siebie Krzyżacy w tem dwóch narodów sprzymierzeniu..."

(strona 14) " ne ich pośrednictwo w nieustannych targach z zakonem sprawę, tem więcej wikłało, a Krzyżacy wzmacniali się ciągle) gotując Polsce straszną wojnę. Poznali Władysław i Witold, że w traktowaniu z chytrymi Niemcami nic nie wskurają...."

(strona 15) " mie zakonu a pod Grundwaldem i Tanenbergiem przyszło do pierwszego spotkania z Niemcami. Mieli Niemcy warowny obóz na wzgórzach rozłożony, opatrzony podobno dwustu działami. Pierwszy raz wtedy dopiero Polacy hukiem armat przyjęci zostali,..."

(strona 16) " cofających się sparli, że Niemce łamać się poczęli. Wtedy po złamaniu środka rozbite obadwa skrzydła uchodzić poczęły w popłochu. Dwieście armat niemieckich nieustannym hukiem grzmiały jedynie, żadnej wojskom naszym straty nie..."

(strona 17) " wytargowali zawieszenie broni, a wkrótce i pokój, który zrywali dowolnie wzmocniwszy się po klęsce poniesionej. Dwa razy jeszcze wznawiano kroki wojenne, aż w roku 1422 przy jeziorze Mielnie stanął traktat uroczysty dłuższą..."

(strona 18) " przeciwieństwa wewnątrz. Korona miała stan szlachecki (rycerski), trzymający w pewnych granicach władzę królewską, stanowiący ciało prawodawcze. A król mając w Polsce mocy mniej daleko, obowiązanym był nadto paktami powrócić..."

(strona 19) " chach przeciw Zygmuntowi. Czechy znienawidzili Zygmunta zaraz w początkach jego panowania, gdy tron po bracie Wacławie odziedziczył. Znając dzielność Witoldową wzywali go na tron do siebie. Wszelako Witold nie miał ochoty porzucać Litwy,..."

(strona 20) " w Łucku wspaniałe przyjęcie dla mnóstwa spodziewanych posłów z tej okoliczności. Jagiełło znowu przekonany o konieczności połączenia dwóch narodów, gotów największe ponieść ofiary, usiłuje odwrócić Witolda od wzięcia na..."

(strona 21) " wielkich czynów. Upadł na siłach olbrzym, gdy nieprzyjaciele obudzili w duszy jego silną namiętność, nie przeżył Witold zadanego sobie ciosu i ze zgryzoty umarł w roku 1430. Współcześnie Polacy u siebie pracowali nad ubezpieczeniem..."

(strona 22) " stowania litewskiego berła, niewdzięcznie podniósł broń przeciw bratu i uwięził Jagiełłę. Gdy atoli Polacy całą mu swoją zagrozili potęgą i uzbrajać się poczęli na wyprawę do Litwy, wypuścił króla Świdrygajło, ale rządów..."

(strona 23) " XXIX.   ŚMIERĆ WARNEŃCZYKA. Jak cień, blado przesuwa się na tle historyi narodu Polskiego młody bohater, co zaledwie błysnął w wiośnie życia pełen świetnych nadziei, ginie na polu chwały. Polska, co staje się za..."

(strona 24) " Bo kiedy reszta Europy spokojnie dojrzewała pod zasłoną Polski, to my wyczerpywaliśmy siły na zewnątrz, nie mając chwili czasu do wzmocnienia się wewnątrz. Jakiejto potęgi trzeba było do odpierania z dwóch stroił dwóch przeciwnych..."

(strona 25) " się do Europy. Już wszystko utracili Paleologowie cesarze co mieli w Azyi, a powoli resztę posiadłości europejskich, aż nareszcie przy samym zostali Konstantynopolu, z małym kraikiem, niemającym sił do oparcia się Osmanów potędze...."

(strona 26) " wem korzyści (r. 1440). Nowe tedy powstało zaburzenie na Litwie, gdy nie wiedziano komuby oddać rządy wielkoksiążęce. Ale Władysław III licząc już wtedy lat szesnaście I wcześnie dojrzały pokazując umysł, sam do rządów brać..."

(strona 27) " musił Amurata I do zawarcia pokoju na lat dziesięć, a traktat uroczyście zaprzysiężonym został. Mocą tego pokoju Serwia i inne ziemie dawniej, oderwane Węgrom powrócili Turcy, a lubo traktat ów zbyt uciążliwym był dla Amurata Igo,..."

(strona 28) " pod Warną r. 1444 i dlatego zwany Warneńczykiem, liczył wieku lat dwadzieścia spełna. Ostatni ratunek widziało cesarstwo greckie w Władysławie III, jakoż w lat 9 po jego śmierci zdobył Mahomet II Konstantynopol (r. 1453), a panowanie..."

(strona 29) " XXX.   UNIA PRUS Z KORONĄ, I UPADEK KRZYŻAKÓW.   Długo pewności nabyć nie mogli Polacy o losie króla swojego. Mijały miesiące jedne po drugich, a wieści biegały że Władysław w niewoli, to że poraniony schronił..."

(strona 30) " lowa ułagodziła umysły. Bolesław, mazowiecki książę, gotował się już do wyjazdu na koronacyą, kiedy Kazimierz przyjechał do Krakowa i koronował się r. 1446. W tych zawikłaniach szlachta do wyższej wzniosła się potęgi, sejm..."

(strona 31) " silny do dźwigania upadającej budowy, uparty przy swojej władzy i przywilejach, zniedołężniały, pociągnął razem z sobą do upadku rzeczpospolitą. Kazimierz zaraz po wstąpieniu na tron, przyłączył do korony księstwo płockie po..."

(strona 32) " ostatnie usiłowania w. mistrzów zniweczonemi zostały zniesieniem wojsk niemieckich pod Grundwaldem i Tanenbergiem, przestali Niemcy łączyć się z Krzyżakami, a osłabiony zakon, nie miał pola do wojen i pozorów do rozszerzania swoich..."

(strona 33) " jające okoliczności. Krzyżacy ogromne skarby swoje roztrwonili w zbytkach gnuśnego pokoju, wypadało szukać pomocy w Niemczech, gdy w powstającym na wszystkich punktach pruskim narodzie posiłku znaleźć niepodobna było. Wielki mistrz..."

(strona 34) " Takie wojny pruskiej przeciągnienie nagannem byłoby w czasach spokojnych, gdy atoli z Litwą nieustanne były zatargi, nie można było jednorazowo obrócić się do Prus. Włożono bowiem Kazimierzowi w pakta konwenta , aby powrócił..."

(strona 35) " pospolicie Irzyk, z Snopków rodziny wyszły. Przez całe jego panowanie obojętnie na to przywłaszczenie spoglądał Kazimierz, bo nie miał sił ani pieniędzy do odebrania przypadającego mu z żony berła. A jeżeli dopominał się..."

(strona 36) " publicznem jego zbrodni, zarzucając mu nawet zabójstwo zmarłego króla; a tych którzyby nie wierzyli temu wyzywają na śmiertelną walką. Mnóstwo tych rycerzy poginęło w nieustannych pojedynkach. Zwyciężając jednakże wymuszali na..."

(strona 37) " już Władysław koronowany królem koroną ś. Stefana. Rozpoczęła się zatem krótko trwała wojna pomiędzy braćmi, bo lubo Jan Albert cudów waleczności dokazywał i rozwinął talent znamienitego wojownika, wszelako garstką ludu..."

(strona 38) " opierał się o swoich siłach całej potędze Turków i Maciejowi w Węgrzech, który także chciał korzystać z nieszczęścia Wołoch. Po wytrzymaniu nąjogromniejszych burz, Stefan powrócił do posłuszeństwa Polsce, jednakże niewspierany..."

(strona 39) " 6. Fryderyk biskup krakowski, następnie arcybiskup gnieźnieński i kardynał, umarł roku 1503. Córki: 1. Jadwiga zaślubiona księciu bawarskiemu. 2. Zofia zaślubiona margrabi brandeburskiemu, matka Alberta księcia pruskiego. 3...."

(strona 40) " XXXI.   JAN ALBERT NA BUKOWINIE.   Wychowywał i kształcił królewiczów najznakomitszy nauką mąż w swoim wieku w Polsce, Jan Długosz, który napisał historyą Polskiego narodu w języku łacińskim. Był on rodem z..."

(strona 41) " sejmie piotrkowskim nie był jednomyślny. Pomimo swoich talentów wojskowych nie podobał się Polakom dla dumy jaką okazywał, a gdy Litwa po śmierci króla wybrała jednozgodnie Aleksandra, młodszego brata Kazimierzowego, chcieli i Polacy..."

(strona 42) " limach doskonale interesa Polski, widział że jeżeli tak dalej stan szlachecki władzę rozszerzać będzie, przy królu z czasem czczy tytuł władzy zaledwie zostanie. A w obecnem znaczeniu król sam przez się nic uczynić nie mógł bez..."

(strona 43) " szczył je Stefan wypadając z sieci rozlicznych zasadzek, jakiemi wojska Polskie otoczył. Nie wypadło nic innego Albertowi uczynić, jak tylko zmusić Wołochów do walnej bitwy, gdzie oręż Polski zawzdy pewien był powodzenia. Ściga więc..."

(strona 44) " wg zgromadzonego rycerstwa, a Stefan utraciwszy czoło swojego wojska, błaga o pokój. Przysłał i sułtan Bajazet II poselstwo do Krakowa i staje przymierze, mocą którego Turcy zobowiązują się nigdy odtąd Polski nie najeżdżać ani..."

(strona 45) " rem starcia zupełnego potęgi Krzyżaków. W. książe Aleksander, miał działać od strony Litwy z swojemi wojskami, zaskoczyła Olbrachta śmierć w Toruniu roku 1501, umarł na apopleksyą. Jan Olbracht, byłby wiele mógł zdziałać..."

(strona 46) " watelskich plebejów. Niektóre tylko miasta znaczniejsze miały szczególne przywileje, pozwalające nabywać i posiadać dobra ziemskie, tak samo jak i na sejm deputatów wysyłać. Wszelako deputowanych miejskich, tak maleńka i nic..."

(strona 47) " XXXII.   PIERWSZA ZGODA LITWY Z POLSKĄ.   Dopóki Litwa czuła się na siłach, dopóki sąsiedzi drżeli przed tą potęgą, którą zmuszał Mendog i Gedymin do szanowania 'litewskiego narodu, dotąd Litwa wzbraniała się od..."

(strona 48) " 1499 pozwoliła obojętnie napozór Litwa, na potwierdzenie unii narodów Jagiełłowej. W samej zaś istocie cieszyła się z takiego obojga państw interesu zjednoczenia, stajała się bowiem silniejszą i bezpieczną. Osieroceni Polacy,..."

(strona 49) " Z trzech stron zatem trzeba było rozpocząć energiczne kroki i zmusić sąsiadów do szanowania, & do posłuszeństwa i wierności hołdowników. Ruszył najpierwej do Litwy Aleksander na odparcie Moskwy. Za przybyciem począł gotować się..."

(strona 50) " Wielki był dla zjednoczonej ostatecznie Polski po podziałach, tem stałby się on dla zjednoczonych w jedno ciało polityczne narodów. W roku 1506 Jan Łaski, kanclerz koronny, wydrukował tg księgę praw obojga narodów, zostawiając..."

(strona 51) " XXXIII.   MICHAŁ GLIŃSKI. Tak prędko wybuchnęły domowe rozterki pomiędzy książętami potomkami Gedymina, a po wstąpieniu na tron Polski Jagiełły wojny domowe pomiędzy książętami o wielkie księstwo, tak zaraz występuje..."

(strona 52) " mniej był zamożnym w dostatki, dufając w przyjaźń wielu panów a nienawiść ich ku Glińskiemu, do otwartej z kniaziem przyszedł wojny. Przemógł Gliński jego partyą u króla, a Zabrzeziński złożonym został z urzędu. Gotująca się..."

(strona 53) " powrócić ha Litwę, aby jej niepokoje odwrócić. Tym sposobem Gliński miał związane ręce i nie mógł zbyt jawnie dumnych swoich zamiarów pokazać, mało znajdując przychylnych na Litwie. W krajach za to ruskich wiele miał zwolenników..."

(strona 54) " wszelako nie śmieli oni w otwartem polu stawić czoła w wojennem rzemiośle ćwiczonemu rycerstwu Polskiemu. Cofa się Gliński ku Dnieprowi, unikając bitwy, ale dognanei rozproszone jego wojsko otworzyło drogę do wnętrza państwa..."

(strona 55) " sza nie mogąc pojąć z jak licznym do czynienia ma nieprzyjacielem i z której strony opierać się silniej, w tem będąc rozumieniu, że Polakom znaczne posiłki przybyły na pomoc, rzuca się do ucieczki. W takim popłochu i zamieszaniu,..."

(strona 56) " sobów pogodzenia się z Zygmuntem królem. Jakoż była nadzieja że Zygmunt przebaczy mu dla odebrania Smoleńska, wszakże Wasil wcześnie dowiedział się o zamierzonej zdradzie, i Glińskiego schwytawszy do więzienia wtrącił. Długo tam..."

(strona 57) " XXXIV.   UPADEK ZUPEŁNY KRZYŻAKÓW, A POCZĄTEK KSIĄŻĄT PRASKICH. Widzieliśmy Krzyżaków zbitych do ostatniej słabości za Kazimierza Jagiellończyka. W upokorzeniu swojem i niedoli, gdy obudziła się większa ich czynność,..."

(strona 58) " giellońskim a następnie małżeństwami, aby chociaż w spadkach jakich mogły znowu w dom jego wpaść korony czeska i węgierska, a w odległych sperandach i Polska. Drugie utrapienie, miał Maksymilian z okoliczności zaślubin Zygmunta..."

(strona 59) " na pomoc z Niemiec. Już wtedy był w. mistrzem Albert z margrabiów brandeburskich, siostrzeniec rodzony Zygmunta (z Zofii urodzony); powiodło się Niemcom opanować kilka miast i zamków pomorskich dopóki wojska Polskie nie nadeszły. Zaich..."

(strona 60) " rodakami obsadzone były, zniknęły dawne niechęci. To jedno było złem, że duchowieństwo zależało bezpośrednio od Rzymu, ztąd oddzielenie interesów duchownych od interesów kraju czyniło jakieś nieporozumienia.. Wszelako nigdy..."

(strona 61) " przewidywał na przyszłość, nigdyby Prusy nie były stracone dla Korony. Popełnił on przecież błąd nie do darowania. Za zrzeczenie się bowiem wielkiego mistrzostwa, nadał Albertowi w lenność Prusy krzyżackie. Dostał je dziedzicznie..."

(strona 62) " Ale niemiecka dążność do ogarnięcia ziem słowiańskich nie zgasła, bo ta sama co cisnęła się przez Ottonów, Henryków cesarzów, co później cisnęła się przez Czechy, co później lala się przez zakon krzyżacki, okazała się..."

(strona 63) " XXXV.   ZYGMUNT I PRAWODAWCĄ.   Uspokoiwszy zewnątrz Polskę Zygmunt, pojmował to dobrze — że potęgi trwałość zależy od siły i pomyślności wewnętrznej narodu; całych więc usiłowań dokładał, aby..."

(strona 64) " starostów do wielkiego poniżenia go przywiódł obsadzaniem urzędów ludźmi głupimi i złymi? czyniono miejskich deputatatów godnymi śmiechu i pogardy, gdy przychodziło im radzić o dobru publicznem. Miłował Zygmunt nadewszystko pokój..."

(strona 65) " ziemia stoi, a słońce około niej biega, albowiem Jozue prowadzący Izraela do ziemi obiecanej, dokonywając nad wieczorem już nieprzyjaciela na polu bitwy, miał zawołać: "słońce, wstrzymaj się! niech za dnia bitwy dokończę i zupełne..."

(strona 66) " Mikołaja, Jana i Jerzego. To byli zacniejsi wojownicy. Szydło wieda kasztelan krakowski i kanclerz koronny, Piotr Tomicki podkanclerzy, Jan Łaski kanclerz koronny, a potem arcybiskup i prymas, Maciejowski Samuel biskup krakowski, byli to..."

(strona 67) " przywiozła i zaburzała tym sposobem ostatnie lata panowania leciwego Zygmunta. Pracował Zygmunt najusilniej nad poskromieniem rycerskiego stanu, a podniesieniem niższych. Zwoływał wiele prowadzonych sejmów, w rygor prawa chcąc wszystko..."

(strona 68) " czyli ludem rolniczym po dobrach swoich". W Koronie przyszedł kmiecy stan do upodlenia, ale został chociaż cień jakowyś człowieczeństwa w tej klassie. 'W Litwie od czasów niepamiętnych kmiecie byli niewolnikami, a w wiekach..."

(strona 69) " rawszy na poskromienie Wołoszyna, zwołał pospolite ruszenie. Wydane wici zgromadziły pod Lwowem 150,000 drobniejszej szlachty, jak gdyby mieli najmniej cesarstwo niemieckie zwojować. W takim tłumie poczęły się narzekania na króla jakoby..."

(strona 70) " XXXVI.   BONA MEDYOLANKA. Niedługo cieszyła się Polska cnotami pierwszej żony Zygmunta Barbary Zapolskiej, zaślubiwszy ją bowiem król r. 1512 z żalem w r. 1515 utracił. Jednę tylko miał z niej córkę Jadwigę później..."

(strona 71) " najnikczemniejszych w narodzie Polskim, z ich pomocą przedawała urzędy publiczne, zaszczepiając w narodzie przedajność i inne niecnoty. Chcąc sobie zapewnić władzę po śmierci króla, łożyła wszystkie starania aby królewicza..."

(strona 72) " serce 23letniego królewicza, a Zygmunt w miłości małżonki zapomniał wszystkich uciech i rozpustnego życia, cały domowemu szczęściu się oddając. Ale niedługo cieszył się tym swoim rajem domowym, w dwa lata umarła Elżbieta (r...."

(strona 73) " jewoda krakowski i hetman wielki koronny, z Kmitą Piotrem kasztelanem i starostą krakowskim. Małe nieporozumienia w początkach, w miarę wzrostu i współubiegania się obudwu, rosły w większą nienawiść. Te niechęci jawnie pokazywały..."

(strona 74) " z królów. Umarł Zygmunt w r. 1548 w Krakowie, przeżywszy lat 80 a po 42 panowania. Wstąpił na tron Zygmunt August po ojcu, a Bona widziała się pozbawioną władzy, zostawał jej jeden już tylko środek, za pomocą pieniędzy zebranych,..."

(strona 75) " XXXVII.   ŚMIERĆ BARBARY RADZIWIŁŁÓWNY.   Zaledwie król skonał, dowiedziawszy się o tem przez gońca Zygmunt August w Wilnie bawiący, zataił śmierć ojcowską przed narodem litewskim i ogłosił małżeństwo swoje z..."

(strona 76) " z nią samą. Użyła tedy wszystkich sprężyn do zniszczenia tego małżeństwa, przez wszystkich swoich stronników poburzając naród na króla. Biskupi też i wielu senatorów upatrujących korzyść w łączeniu się królów z panującymi..."

(strona 77) " gmunt powstawszy, z dumą powiedział te słowa: "I toż spodziewacie się, że wam dotrzymam wiary w przyobiecanych obowiązkach, gdy chcecie abym jej żonie mojej nie dotrzymał?" To rzekłszy oddalił się, a nagabany od senatorów..."

(strona 78) " Tym sposobem bowiem mała liczba magnatów zajmowała wiele obowiązków, którym nie mogła odpowiedzieć ściśle, a drobna szlachta gnuśnieje w nieczynności. Ci więc panowie, co okazywali się najzaciętszymi nieprzyjaciółmi Barbary,..."

(strona 79) " XXXVIII.   UCIECZKA BONY ZE SKARBAMI Z POLSKI. SUMMY NEAPOLITAŃSKIE.   Niemasz pewnych na to dowodów że Bona otruła Barbarę, jednakże cały naród wówczas tak utrzymywał, a król mając sobie rzuconem to podejrzenie, tym..."

(strona 80) " czasem intrygami rozlicznemi usiłowała jak najwięcej uprzykrzać się synowi. Jakoż dokazała tego z czasem pieniędzmi. Gdy bowiem widział Zygmunt August nieustanne i w senacie kłótnie i w sejmach zaburzenia przez nią planowane, a nie..."

(strona 81) " Dowiedziawszy się o bogactwach Bony Filip II król hiszpański, wnet kołatać do niej począł o pożyczkę. Jakoż ułudzona honorami jakie jej czyniono, dała Filipowi II (królowi hiszpańskiemu i neapolitańskiemu) 420, 000 czerwonych..."

www.autoszkola-sukces.pl